Nasih Othman ——- د. ناصح قه‌ره‌داغى

Writings, research and lectures by Dr. Nasih Othman


چاوەڕوان

لەسەر رێدا وەستاوە لاوی دڵدار

سووتاوی عیشق، کوشتەی رەوت و لەنجەولار

بتە لاشە، نابیستێ گوێ، کوێرە چاو

وێڵە خەیاڵ، شەماڵ- لەرەی قژی خاو

شەپۆل ئەدا خەیاڵ لەناو ئاواتا

وەسڵی یاری بەندەرە لە گشت کاتا

لەپڕ ترپەی پێیەک لەسەرخۆ بە ناز

ئەشڵەقێنێ مێشکی فوولی بیر و راز

سەرهەلئەبڕێ گەنجی دنیای دلداری

بەیەک دەرزیی نیگا بەنجە دەماری

سەیری چی کا، جوانێکی باڵا بەرزە

لەش کەڵەگەت، چاورەش، سنگ قوت و بەرزە

هەموو گیانی چاوە گەنجی هۆش نەماو

بەڵام کوێی لەش رادەگرێ سەرنجی چاو

دوورکەوتەوە ، نایگاتێ نیگا ئیتر

جێی هێشت لاوی وەکو مردوو سارد و سڕ

1977

***


خۆزگەی مناڵانە

خوایە کاتی لەدایک بوون

هیچ مناڵێ

بێ حاڵ نەبێ

هیچ دایکێ،

نە پڕووکێ!

هیچ باوکێ،

خەمی تێکردنی سکی کۆرپەی تازەی داینەگرێ!

خوایە هیچ دەمێکی ساوا

لە شیری دایەی کەم نەبێ

خوایە هیچ دڵێکی بەبە

دوچاری دەرد و خەم نەبێ

خوایە سفرەی هەموو ماڵێ

پڕ خۆراک بێ!

دایە و بابەی گشت مناڵێ

لە وەزعی سبەی بێباک بێ!

گوێی خوای شەڕ کەڕ!

خویە ئاشتی

لە ماڵان و لە کۆڵان و

لەشاران و لە وڵاتان

بەرقەرار بێ

دەربەدەری خەونەکانی هیچ مناڵێ

ناکام نەکا!

هەموو ساڵێ

دایە و بابە خزم و دۆستان

بووکە شووشە و دیاری جوان جوان

بۆ مناڵانی چاوگەشی

تەندروست و

گوێڕایەڵی شیرین زمان،

پێشکەش بکەن

لەگەڵیانا پێبکەنن،

مناڵانی هەموو جیهان.

***

1994


داسی زەمان

وا ئەمجارەش وەرزی دروێنە هاتە دەست

داسی زەمان،

هەمیشە تیژ، هەمیشە مەست

ڕووی بریقەی کردە سەرابی تەمەنمان

لەگەڵ هەر گوژمێکی داسا

مۆمی تەمەن گڕ ئەگریت و

بەدەم فووی بەزم و سەماوە،

خۆڵەمیشی پارجەیەکمان

دەرژێتە ناو روباری پار!

زەمان مەست و داس مەست و ئێمە خومار

پێمان ناڵێن،

نە ژمارەی مۆمی تەمەن

نە هی پارچەی لەشی بێزار

تا بەیەک فوو

مۆمەکان هەموو خامۆش کەین،

پارجەکان غشت خۆڵەمێش کەین،

یاخود هەر ساڵ

نە بە شادی و نە بە سەیران

بەڵکوو بە شین و هەنسک دان

بچین بەدەم وەرزی دروینەی تازەوە!

***

نەورۆزی 1993


پیرۆزبایی خۆمانە

بۆ هاوڕێم کاک سەردار

کاکە سەردار ژنت هێنا ژیانت خۆش

هەستە خیرا لە رووی مانگا لادە سەرپۆش

باوی نەما برسیەتی و سک هەڵگوشین

تا ئەتوانی مانگی عەسەل هەنگوین بنۆش

گەرچی لاشەو مەعیدەت وەکوو پۆڵایە

بەس وریابە زێدەخۆری نەتکا بێهۆش

زۆرکەس ئەڵێن بنی هەنگوین پیساییە

گوێ مەدەرێ وەکوو ئێمە بینۆشە تۆش

نائۆمێدی بەری داوی رۆژت شادە

هەڵبەپەرە و هۆرە بکە و ناز بفرۆش

پایەی ژینت لەکۆنکرێت و پۆڵا بێ

دڵی ژنی وەکوو لۆکە نەرم بێ و خۆش

لەساغیدا دۆست و هاوکاری یەکتر بن

لە ناساغی پەرستاری لەبۆ نەخۆش

ئەگەر خەفەت رێی پێ گرتی چۆک دامەدە

لەهەورازا ماشێنی دڵ مەخەرە بۆش

لە ژیانا دڵت گەرم و بیرت چاک بێ

تا ئەتوانی بۆ بەختیاری تێ بکۆش

قبووڵی کە پیرۆزبایی شۆی دوور وڵات

هەیە دڵی بۆ بینینت ئیجگار پەرۆش

****

1994


مێرگێک لە ساتدا

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری سوهراب سپیهری

گەر بۆلای من دێی

من هام لەپشتی هیچستانەوە

پشتی  هیچستان بۆخۆی  جێیەکە

پشتی هیچستان دەماری هەوا پڕ نامەبەرە

هەواڵ دەهێنن

لە گوڵی کراوەی دوورترین بنچکی خاکەوە،

لەسەر لمەکەش نەخشی شوێن سمی ئەسپی سوارانی نەجیبی لێیە

کە ئەو بەیانیە بۆ سەر تەپۆڵکەی میعراجی گوڵاڵە رۆشتبوون.

چەتری ئارەزوو هەر کراویە لە پشت هیچستان :

هەرکە نەسیمی تینوێتی ئەدا لە دەنکێ گەڵا

زەنگۆڵەی باران دەکەوێتە لێدان

مرۆڤ لێرە تەنیان

لەم تەنیاییەش سێبەری دارێک بێ کۆتاییە

گەر دێی بۆلای من

زۆر بە ئاسپایی و بەنەرمی وەرە

نەک درزی تێ بێ

شووشەی ناسکی تەنیایی ئەمن!

***


لە گوڵستانە

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری سوهراب سپیهری

چ دەشتانێکی بەرینن!

چ کیوگەلێکی بڵندن!

لە گوڵستان چ بۆنێک لە گیاوە دەهات!

لەو دێیە من بەدوای شتێکدا دەگەڕام:

ڕەنگە لە سۆراخی خەوێک

لەدووی نوورێک،

دەنکە لمێک، پێکەنینێک.

لەودیو درەختەکانەوە

بێخەیاڵییەکی پاک بوو بانگی لێم دەکرد

گەشتبوومە لای قەڕەمێک،

با دەهات و منیش گوێم گرت

کێ بوو لەگەڵم دەدوا؟

مارمێلکەیەک خشپەی بۆ کرد

کەوتمە ڕێ

کێڵگەی وێنجە بوو لەسەر ڕێم

ئنجا بێستانی خەیار و بنچکی رەنگاورەنگ

پاشان فەرامۆشیی زەمین.

***

لەکەناری جۆگەیاکا

کەوشم داکەند، دانیشتم و پێم لە ئاوا

ئەمڕۆکە چەند سەوزم ئەمن!

جەستەم تا چ حەد هۆشیارە!

نەبا غەمێ لە پشت چیاوە بمگاتێ.

کێیە لەپشت درەختەکان

نا هیچ نیە جووڵەجوولی مانگایەکە!

نیوەڕۆیەکی هاوینە

سێبەرەکان ئەزانن چۆن هاوینێکە

سێبەرەکان چڕ، بێ پەڵەن

پەنایەکی پاک و ڕۆشن

ئەهای ئەی منداڵانی هەست، لێرەدایە شوێنی یاری

بۆش نیە ژین

هەیە سێو و میهرەبانی، هەیە باوەڕ

بەڵێ هەتا،

گوڵاڵە سوورەیەک مابێ، ئەبێ بژین!

***

لەدڵی منا شتێکە، هەروەکوو دارستانی نوور

وەکوو خەوی دەمەو بەیان

هێند بێ ئۆقرەم، ئارەزوومە

تاکو ئەوپەڕی دەشت هەڵێم

هەتا سەری چیا بڕۆم

لەو دوورەشەوە ئاوایی بانگ ئەکا لێم !

***


با ئاو لێڵ نەکەین

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری سوهراب سپیهری

با ئاو لێڵ نەکەین:

رەنگە کۆترێ دابەزیبێ بۆ ئاو خواردنەوە

یا لە بێشەی دوور، بووکەسوورەیەک باڵ بشواتەوە

یا لە ئاوایی گۆزە پڕ بکەن!

با ئاو لێڵ نەکەین:

نەوەک ئەم ئاوە رەت ببێ بە بن دارچنارێکا و

کەسەری دڵێک بشۆرێتەوە

نەوەکا دەستی دەروێشێ نانی وشکی تێ ژەنێ

ها لەکەناری ڕوبار ژنێ جوان

با ئاو لێڵ نەکەین!

دەموچاوی جوان دووقات جوان بووە!

چ شیرینە ئاو!

چ سافە ڕوبار!

خەڵکی لای سەروو چەندێ بەسەفان

کانییان پڕ ئاو، مانگاکانیشیان یاخوا پڕ شیر بن

نەم دیوە دێیان

گومانم نیە پەنا چەپەریان شوێن پێی یەزدانە

مانگەشەو لەوێ هەموو شوێنێکی پێ چراخانە

گومانم نیە کە دێی لاسەروو دیواریان نزمە

خەڵکی ئەزانن گوڵاڵە سوورە  گوڵێکی چۆنە

گومانم نیە ئەوێ شین شینە

لە پشکوتنی هەموو خونچەیەک، خەڵک خەبەردارن

چۆنە دێیەک بێ!

ناو باخەکانی پڕ مۆسیقا بێ

خەڵکی سەر روبار لە ئاو تێ ئەگەن،

لێڵ نەکردنیش!

کەواتە ئێمەش با ئاو لێڵ نەکەین!

***


چاوەڕوان

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری  نادر نادرپوور

ئەمڕۆ هێشتا بریقەی پێکەنینی خۆر

لەودیو بانی ماڵانی دوور دییاری بوو

لە أوورەکەی منا ئەگڕا شەمعدانێ

شنەی مەست لەگەڵی خەریکی یاری بوو

پەخشی ئەکرد هەوا لە زەردەی هەتاوا

گوڵاوی هەور بەسەر گوڵ و گوڵدانانا

نەخشی ئەکرد پەنجەی باران پەیتا پەیتا

وێنەی تازە لەسەر تەمی لووتکەکانا

لەهەوادا نەوای کزی سازێ ئەیڕشت

ترپەی دڵی کەسێکی بە ژان ئاشنا

شنەی با لە کۆڵانێکی خامۆشەوە

هێشتا تەپەی پێیەکی دووری ئەهێنا

بۆ ئەو شەوە من چاوەڕوانی کەسێ بووم

کە لام وابوو چیتر سەردانم ناکا هەر

لەناو دڵما دەنگێکی ئاشنا ئەیوت

کە ئەو هەرگیز پەیمانەکەی ناباتە سەر

لەگەڵ مۆمی نیوەگیانا دڵ ئەسووتا

غەمێ ناڵەناڵی لە سینەما ئەکرد

سەدایەکی ئاگرینی دەڕشتە دڵ

هەزار نووکە دەرزیی بە جەستەما ئەکرد

شەوی بێ مانگ لەناو قڕا گیرۆدە بوو

زەمین و ئاسمان، شیرین خەولێکەوتوو

لە سینەما دڵ وەک تەپڵی بۆش لێی ئەدا

هاوئاوازی دڵی بێ ئۆقرەی سەعات بوو

هێشتا ئامێزی گوڵدانی بلووریی من

پڕاوپڕی گوڵی بۆنداری شەوبۆ بوو

دەنگی خەندەیەک لە پلیکانەوە هات

ئەی خودایە! ئەمە دەنگی خەندەی ئەو بوو!

***


چرایەک لە پشت قەڕەمەوە

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری  نادر نادرپوور

تۆ ئەو باڵندە رەنگینەی ئاسمان بووی

کە لە کۆی نامۆوە هاتی بۆ لانەی من

وەک شەپۆلی با لە پەردەی ئاوریشم با

لەرەی باڵت خزایە ناو گۆرانیی من

لە نووەی سرکی بەیانی ، پەڕت گوڵرەنگ

جەستەت گەرمای هەتاوو  بۆنی باران بوو

دیاریی شنەی باڵت عەتری گوڵ بوو بۆ من

کە وەک با فێری گەنجینەی بەهاران بوو

کە مژدەی دیداری خۆری لە تۆوە بیست

دڵم بزواو بوخۆی وادەی رزگاریی دا

چرایەک لە پشت قەرەمی ئاسمان ڕووا

کە بە لانەی من ڕەنگی ڕۆشنایی دا

ئەی باڵندەی بێشەی نامۆ، من تۆم ناسی

بەڵام چ کەڵک؟ هەروەکوو تیشک گوزەرت کرد

لەم لانەیە چی بوو هێندە ئۆقرەت نەگرت

بۆچی وا زوو لەم ئاسمانە سەفەرت کرد

کاتی کۆچت ئەی میوانی بێ خەمی من

خامۆش بووم و دەنووکم لەژێر باڵم نا

دەمی بەیان لە تاجی کاژ زەردە لێی دا

بەرەو دارە دوورترەکان پەنام هێنا

وای لەو غەمەی کۆچی تۆ کە وەک شوعلەیەک

فێری کردم لە ئاگری داغا بژیم

پەستیی دووریت ئەی هەڵفڕیو لە دڵی من

فێری کردم چۆن بە تاک و تەنیا بژیم

***


قسەم نیە

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری ئەحمەد شاملۆ

چی بڵێم من؟ قسەم نیە

شنەبایەک لەپای هیواوە هەڵ ئەکا

بەدرێژایی ڕێی تەنیایی بیابانی

نیە تاقە دەوانێکیش

لەرزەیەک بێنێ بە گیانی!

چی بڵێم من؟ قسەم نیە.

**

لەودیوەی دەرگا داخراوەکانەوە

شەی پڕ خەنجەر و دوژمن

بە نیازی تاوانەوە

بە بێدەنگی جاوەڕێیە

سەربانەکان نەویوی ژێر گوشاری شەو

کۆڵان ماندووی

گەڕانی چاوچنۆکی شەو

**

چی بڵێم من ؟ قسەم نیە

لەهەموو تەنیایی شارا

جگە لە خشپەی ئەو مشکەی ئەدڕێ کفنێ

لەم جێگە تاریک و تارا

جگە لە ناڵەی گریانی بێوەژنێ

نیە دەنگێ!

شنەیەکیش گەر هەڵ بکا

بە درێژیی ڕێ

بۆ چرپەیەک

دەوەنێکی نایەتە ڕێ

****