Nasih Othman ——- د. ناصح قه‌ره‌داغى

Writings, research and lectures by Dr. Nasih Othman


لە گوڵستانە

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری سوهراب سپیهری

چ دەشتانێکی بەرینن!

چ کیوگەلێکی بڵندن!

لە گوڵستان چ بۆنێک لە گیاوە دەهات!

لەو دێیە من بەدوای شتێکدا دەگەڕام:

ڕەنگە لە سۆراخی خەوێک

لەدووی نوورێک،

دەنکە لمێک، پێکەنینێک.

لەودیو درەختەکانەوە

بێخەیاڵییەکی پاک بوو بانگی لێم دەکرد

گەشتبوومە لای قەڕەمێک،

با دەهات و منیش گوێم گرت

کێ بوو لەگەڵم دەدوا؟

مارمێلکەیەک خشپەی بۆ کرد

کەوتمە ڕێ

کێڵگەی وێنجە بوو لەسەر ڕێم

ئنجا بێستانی خەیار و بنچکی رەنگاورەنگ

پاشان فەرامۆشیی زەمین.

***

لەکەناری جۆگەیاکا

کەوشم داکەند، دانیشتم و پێم لە ئاوا

ئەمڕۆکە چەند سەوزم ئەمن!

جەستەم تا چ حەد هۆشیارە!

نەبا غەمێ لە پشت چیاوە بمگاتێ.

کێیە لەپشت درەختەکان

نا هیچ نیە جووڵەجوولی مانگایەکە!

نیوەڕۆیەکی هاوینە

سێبەرەکان ئەزانن چۆن هاوینێکە

سێبەرەکان چڕ، بێ پەڵەن

پەنایەکی پاک و ڕۆشن

ئەهای ئەی منداڵانی هەست، لێرەدایە شوێنی یاری

بۆش نیە ژین

هەیە سێو و میهرەبانی، هەیە باوەڕ

بەڵێ هەتا،

گوڵاڵە سوورەیەک مابێ، ئەبێ بژین!

***

لەدڵی منا شتێکە، هەروەکوو دارستانی نوور

وەکوو خەوی دەمەو بەیان

هێند بێ ئۆقرەم، ئارەزوومە

تاکو ئەوپەڕی دەشت هەڵێم

هەتا سەری چیا بڕۆم

لەو دوورەشەوە ئاوایی بانگ ئەکا لێم !

***


با ئاو لێڵ نەکەین

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری سوهراب سپیهری

با ئاو لێڵ نەکەین:

رەنگە کۆترێ دابەزیبێ بۆ ئاو خواردنەوە

یا لە بێشەی دوور، بووکەسوورەیەک باڵ بشواتەوە

یا لە ئاوایی گۆزە پڕ بکەن!

با ئاو لێڵ نەکەین:

نەوەک ئەم ئاوە رەت ببێ بە بن دارچنارێکا و

کەسەری دڵێک بشۆرێتەوە

نەوەکا دەستی دەروێشێ نانی وشکی تێ ژەنێ

ها لەکەناری ڕوبار ژنێ جوان

با ئاو لێڵ نەکەین!

دەموچاوی جوان دووقات جوان بووە!

چ شیرینە ئاو!

چ سافە ڕوبار!

خەڵکی لای سەروو چەندێ بەسەفان

کانییان پڕ ئاو، مانگاکانیشیان یاخوا پڕ شیر بن

نەم دیوە دێیان

گومانم نیە پەنا چەپەریان شوێن پێی یەزدانە

مانگەشەو لەوێ هەموو شوێنێکی پێ چراخانە

گومانم نیە کە دێی لاسەروو دیواریان نزمە

خەڵکی ئەزانن گوڵاڵە سوورە  گوڵێکی چۆنە

گومانم نیە ئەوێ شین شینە

لە پشکوتنی هەموو خونچەیەک، خەڵک خەبەردارن

چۆنە دێیەک بێ!

ناو باخەکانی پڕ مۆسیقا بێ

خەڵکی سەر روبار لە ئاو تێ ئەگەن،

لێڵ نەکردنیش!

کەواتە ئێمەش با ئاو لێڵ نەکەین!

***


چاوەڕوان

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری  نادر نادرپوور

ئەمڕۆ هێشتا بریقەی پێکەنینی خۆر

لەودیو بانی ماڵانی دوور دییاری بوو

لە أوورەکەی منا ئەگڕا شەمعدانێ

شنەی مەست لەگەڵی خەریکی یاری بوو

پەخشی ئەکرد هەوا لە زەردەی هەتاوا

گوڵاوی هەور بەسەر گوڵ و گوڵدانانا

نەخشی ئەکرد پەنجەی باران پەیتا پەیتا

وێنەی تازە لەسەر تەمی لووتکەکانا

لەهەوادا نەوای کزی سازێ ئەیڕشت

ترپەی دڵی کەسێکی بە ژان ئاشنا

شنەی با لە کۆڵانێکی خامۆشەوە

هێشتا تەپەی پێیەکی دووری ئەهێنا

بۆ ئەو شەوە من چاوەڕوانی کەسێ بووم

کە لام وابوو چیتر سەردانم ناکا هەر

لەناو دڵما دەنگێکی ئاشنا ئەیوت

کە ئەو هەرگیز پەیمانەکەی ناباتە سەر

لەگەڵ مۆمی نیوەگیانا دڵ ئەسووتا

غەمێ ناڵەناڵی لە سینەما ئەکرد

سەدایەکی ئاگرینی دەڕشتە دڵ

هەزار نووکە دەرزیی بە جەستەما ئەکرد

شەوی بێ مانگ لەناو قڕا گیرۆدە بوو

زەمین و ئاسمان، شیرین خەولێکەوتوو

لە سینەما دڵ وەک تەپڵی بۆش لێی ئەدا

هاوئاوازی دڵی بێ ئۆقرەی سەعات بوو

هێشتا ئامێزی گوڵدانی بلووریی من

پڕاوپڕی گوڵی بۆنداری شەوبۆ بوو

دەنگی خەندەیەک لە پلیکانەوە هات

ئەی خودایە! ئەمە دەنگی خەندەی ئەو بوو!

***


چرایەک لە پشت قەڕەمەوە

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری  نادر نادرپوور

تۆ ئەو باڵندە رەنگینەی ئاسمان بووی

کە لە کۆی نامۆوە هاتی بۆ لانەی من

وەک شەپۆلی با لە پەردەی ئاوریشم با

لەرەی باڵت خزایە ناو گۆرانیی من

لە نووەی سرکی بەیانی ، پەڕت گوڵرەنگ

جەستەت گەرمای هەتاوو  بۆنی باران بوو

دیاریی شنەی باڵت عەتری گوڵ بوو بۆ من

کە وەک با فێری گەنجینەی بەهاران بوو

کە مژدەی دیداری خۆری لە تۆوە بیست

دڵم بزواو بوخۆی وادەی رزگاریی دا

چرایەک لە پشت قەرەمی ئاسمان ڕووا

کە بە لانەی من ڕەنگی ڕۆشنایی دا

ئەی باڵندەی بێشەی نامۆ، من تۆم ناسی

بەڵام چ کەڵک؟ هەروەکوو تیشک گوزەرت کرد

لەم لانەیە چی بوو هێندە ئۆقرەت نەگرت

بۆچی وا زوو لەم ئاسمانە سەفەرت کرد

کاتی کۆچت ئەی میوانی بێ خەمی من

خامۆش بووم و دەنووکم لەژێر باڵم نا

دەمی بەیان لە تاجی کاژ زەردە لێی دا

بەرەو دارە دوورترەکان پەنام هێنا

وای لەو غەمەی کۆچی تۆ کە وەک شوعلەیەک

فێری کردم لە ئاگری داغا بژیم

پەستیی دووریت ئەی هەڵفڕیو لە دڵی من

فێری کردم چۆن بە تاک و تەنیا بژیم

***


قسەم نیە

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری ئەحمەد شاملۆ

چی بڵێم من؟ قسەم نیە

شنەبایەک لەپای هیواوە هەڵ ئەکا

بەدرێژایی ڕێی تەنیایی بیابانی

نیە تاقە دەوانێکیش

لەرزەیەک بێنێ بە گیانی!

چی بڵێم من؟ قسەم نیە.

**

لەودیوەی دەرگا داخراوەکانەوە

شەی پڕ خەنجەر و دوژمن

بە نیازی تاوانەوە

بە بێدەنگی جاوەڕێیە

سەربانەکان نەویوی ژێر گوشاری شەو

کۆڵان ماندووی

گەڕانی چاوچنۆکی شەو

**

چی بڵێم من ؟ قسەم نیە

لەهەموو تەنیایی شارا

جگە لە خشپەی ئەو مشکەی ئەدڕێ کفنێ

لەم جێگە تاریک و تارا

جگە لە ناڵەی گریانی بێوەژنێ

نیە دەنگێ!

شنەیەکیش گەر هەڵ بکا

بە درێژیی ڕێ

بۆ چرپەیەک

دەوەنێکی نایەتە ڕێ

****


وەک بڵێی

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری ئەحمەد شاملۆ

لەم ماڵە تارا ئەڵێی چی هەیە

لەگەڵ من ڕق و دوژمنیی هەیە

لەو قەلە رەشەی لەبان ئەخوێنێ

تا ئەو چرایەی با ئەی لەرزێنێ

ئەڵێی نائومێدی شەپۆل ئەدا

لەناو ئارامیی ئەم وێرانەدا

وەک بڵێی مەرغ گۆرانی بڵێ

لەناو بێدەنگیی ئەم غەمخانەدا

ئەڵێی بەردەوام لەناو ئەم ماڵا

چالاکییەکەم رائەکا لە من

ئەڵێی چی هەمە و نیمە لەم ناوا

سەراپا هەموو پۆشراوی غەمن

ئەڵێی دانە دانەی خشتەکانی

سەریان ها لەسەر ئەژنۆکانی غەم

کۆڵەکەکانی لێی درێژ کەوتوون

کەموزۆر لەبەر ئاگردانی غەم

ئەڵێی هەرچییەک لەم ماڵەدایە

لەژێر سێبەری غەما شاراوە

هەرشەو دایکی غەم لەکاتی خەوا

چیرۆکی مەرگی بەگوێدا داوە

لەهەیوانێکا ئەڵێی شەوانە

تارماییەکان پرسە دائەنێن

لە خۆراواوە بێوەژن ناچار

لەژێر ئەملاولای تاقا ئەچەقێن

ئەڵێی لە ڕوونی رۆژەکانیدا

تاریکیی شەوی ساردی پەنهانە

ئەڵێی سەرەتای شەو لەبەردەرگا

غەمی سبەینێ بۆی جاوەڕوانە

وێران بێ کە تێیدا حەسرەتی مەرگ

ئەک ئەرژێ بەسەر پەیکەری ژینا

وێران بێ کەوا هەرچی تێدایە

ژانی دوێنێیە و غەمی سبەینا

***


خەڵەتان

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری  نادر نادرپوور

ئەی ژیان ئەگەر دوا فێڵت نەبووا

ئێستا هەزار جار بەجێم هێشتبووی

پێش ئەوەی دیسان بانگم کەیتەوە

لەبەر پێی مەرگا فیدام کردبووی

هەر کە ویستوومە هیوات لێ ببڕم

کۆشی گەرمی خۆت بۆ کردوومەوە

هەرچی زانیومە هەمووشی فێڵە

بەڵام سەد جادووت تیا شاردوونەوە

غەیری ئەم فێڵە هیچت پێ نیە

بەڵام بەسەد ڕەنگ پۆششی ئەدەی

کە لەشەو و ڕۆژت بێدار ئەبم

جا ئەو بانگ ئەکەی دەستەمۆم بکەی

رۆژێ پەچەی ئیشق ئەخەیتە سەر ڕووی

تا نووری هیوا باوێتە سەرم

رۆژێ غرووری شیعر و هونەرە

تا خۆم هەڵکێشم بڵێم شاعیرم

بەدوای ئەم فێڵا ئیجگار دواکەوتووم

چیتر نابەصشم بیانووی گوناهم

ئەی ژین درێغ گەر وازت لێ بێنم

پەنا بۆ دوا فێڵی خۆت ئەهێنم

***


نەورۆز(بۆ گۆرانی)

جەژنە، جەژنە، جەژنی نەورۆز

لەهەموومان ، خۆش و پیرۆز

جەژنی کۆنی،گەلی کوردە

رەمزی خەبات و نەبەردە

هەموو ساڵێ، کە دێتەوە

دەشت و چیا، دەژێتەوە

بە بڵێسەی، ئاگری دەشت

مژدە ئەدەین، وا نەورۆز گەشت

جا با  سەیرانی بۆ خۆش کەین

تێر بریانی و ، یاپراخ نۆش کەین

ئینجا بە یاری و، هەڵپەڕین

ڕۆژێکی خۆش، بەسەر بەرین

لەهەموومان ، خۆش و پیرۆز

نەورۆز! تۆ شای جەژنەکانی

رەمزی مان و، تێکۆشانی

*** ٢٠٢٦


حەیف و سەد حەیف

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری محەمەد زوهەری

حەیف و سەد حەیف کە لەم باخە

تامی میوەی جاران شیرین

بۆنی گوڵی جاران دڵگیر

لەتوێی باخچەی یادگارا قەتیس ماوە

با ئەناڵێنێ و ئەپرسێ:

-” کوانێ گوڵ و میوەی ئەم باخە گەورەیە؟”

منی ژاکاو ، تەنیای زستان

رەگەکانم چاوەڕێی شیلەی زەمینن

لقەکانم تینووی هەتاوی بەهارن

باوەڕ باکەم بەڵام ئەشڵێم

-“چارە نیە با سەبر کەین

هەر کەژاوەی پیرۆزی ئەم ژیان بەصشە

ئەگاتە جێ،

کە ئاو مایەی میوە و گوڵە.”

***

ئاخ ئەبێ هەر چاوەڕوان بین

هیوایەکە لەسەر پەردەی رەنگ نووسراوە

حەیف و سەد حەیف

کەساڵ دیت و ساڵ دەگەڕێ

بەڵام ئەم باخە گەورەیە

شۆرەکاتە

وەکوو دڵی سووتاوی من بێ گەڵایە

وەکوو دڵی سووتاوەی من بێ میوەیە!

***


سەرزەنشت

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری محەمەد زوهەری

کانی لەرزی نەدەهاتێ

گەر لە فیتنەی دەستی

                 بەردێ

لەناو دڵی ئارامییا

ئاژاوە بەرپا نەبووایە!

کێ شایانی سەرزەنشتە؟

دەست ئەڵێ:

                   بەرد

بەرد ئاڵێ:

                  دەست!

***