Nasih Othman ——- د. ناصح قه‌ره‌داغى

Writings, research and lectures by Dr. Nasih Othman


خەڵەتان

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری  نادر نادرپوور

ئەی ژیان ئەگەر دوا فێڵت نەبووا

ئێستا هەزار جار بەجێم هێشتبووی

پێش ئەوەی دیسان بانگم کەیتەوە

لەبەر پێی مەرگا فیدام کردبووی

هەر کە ویستوومە هیوات لێ ببڕم

کۆشی گەرمی خۆت بۆ کردوومەوە

هەرچی زانیومە هەمووشی فێڵە

بەڵام سەد جادووت تیا شاردوونەوە

غەیری ئەم فێڵە هیچت پێ نیە

بەڵام بەسەد ڕەنگ پۆششی ئەدەی

کە لەشەو و ڕۆژت بێدار ئەبم

جا ئەو بانگ ئەکەی دەستەمۆم بکەی

رۆژێ پەچەی ئیشق ئەخەیتە سەر ڕووی

تا نووری هیوا باوێتە سەرم

رۆژێ غرووری شیعر و هونەرە

تا خۆم هەڵکێشم بڵێم شاعیرم

بەدوای ئەم فێڵا ئیجگار دواکەوتووم

چیتر نابەصشم بیانووی گوناهم

ئەی ژین درێغ گەر وازت لێ بێنم

پەنا بۆ دوا فێڵی خۆت ئەهێنم

***


نەورۆز(بۆ گۆرانی)

جەژنە، جەژنە، جەژنی نەورۆز

لەهەموومان ، خۆش و پیرۆز

جەژنی کۆنی،گەلی کوردە

رەمزی خەبات و نەبەردە

هەموو ساڵێ، کە دێتەوە

دەشت و چیا، دەژێتەوە

بە بڵێسەی، ئاگری دەشت

مژدە ئەدەین، وا نەورۆز گەشت

جا با  سەیرانی بۆ خۆش کەین

تێر بریانی و ، یاپراخ نۆش کەین

ئینجا بە یاری و، هەڵپەڕین

ڕۆژێکی خۆش، بەسەر بەرین

لەهەموومان ، خۆش و پیرۆز

نەورۆز! تۆ شای جەژنەکانی

رەمزی مان و، تێکۆشانی

*** ٢٠٢٦


حەیف و سەد حەیف

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری محەمەد زوهەری

حەیف و سەد حەیف کە لەم باخە

تامی میوەی جاران شیرین

بۆنی گوڵی جاران دڵگیر

لەتوێی باخچەی یادگارا قەتیس ماوە

با ئەناڵێنێ و ئەپرسێ:

-” کوانێ گوڵ و میوەی ئەم باخە گەورەیە؟”

منی ژاکاو ، تەنیای زستان

رەگەکانم چاوەڕێی شیلەی زەمینن

لقەکانم تینووی هەتاوی بەهارن

باوەڕ باکەم بەڵام ئەشڵێم

-“چارە نیە با سەبر کەین

هەر کەژاوەی پیرۆزی ئەم ژیان بەصشە

ئەگاتە جێ،

کە ئاو مایەی میوە و گوڵە.”

***

ئاخ ئەبێ هەر چاوەڕوان بین

هیوایەکە لەسەر پەردەی رەنگ نووسراوە

حەیف و سەد حەیف

کەساڵ دیت و ساڵ دەگەڕێ

بەڵام ئەم باخە گەورەیە

شۆرەکاتە

وەکوو دڵی سووتاوی من بێ گەڵایە

وەکوو دڵی سووتاوەی من بێ میوەیە!

***


سەرزەنشت

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری محەمەد زوهەری

کانی لەرزی نەدەهاتێ

گەر لە فیتنەی دەستی

                 بەردێ

لەناو دڵی ئارامییا

ئاژاوە بەرپا نەبووایە!

کێ شایانی سەرزەنشتە؟

دەست ئەڵێ:

                   بەرد

بەرد ئاڵێ:

                  دەست!

***


بۆ سبەی

وەرگێران لە فارسییەوە: شیعری محەمەد زوهەری

لەسەیرانگای لاوێتییا

یادمان بکەن

ئەی هاوڕێیان!

ئێمە کەوا تاریکە شەو

لەژێر باڵێ ترسناکی شەمشەمەکوێرەی خوێنمژا

ئەم نقێمی بەربەیانی ڕووناکەمان

لە ئەنگوستیلەی سبەینێ هەڵبەستبوو!

خوێنی ئێمە

بە سووریی پەڕی گوڵاڵە

بە گەرمیی لێوی تاداری ئاشوفتەحاڵ

بە پاکیی جەستەی بێڕەنگی تکی ئاونگ

رأایە سەر دیواری هەرچی کۆڵانە

ڕەنگی کرد خاکی تینووی چی چیایە

بوو بە نەخشی فەرشی بەردی

مەیدانی هەرچی شارانە!

هەر ئەمەیشە ئەو ئاوریشمە نەرمە سوورەی

کە ئەی چنن

هەر ئەمەیشە ئا ئەو گوڵی ئاگرینی شەمدانییەی

کە لەباخی گەورەی شارا پێ ئەکەنن!

هەر ئەمەیشە ئا ئەو لێوی لەعلی ژنانەی

کە ئەخوازن!

گیانی ئێمە پەل ئەکوتێ

لە سروودی کۆڕی هەمیشەییتانا!

عەشقی ئێمە بەدی ئەکرێ

لە توێی پەڕی کتێبگەلی بەردەستانا!

هاوڕێیان ئێوە نازانن

چ تایەک بوو کە جەستەی لاوازی ئێمەی ئەتوانەوە

چ لێوانێک لە جێ بزە گڕیان ئەگرت

چ هیواگەل لە دڵێ خەڵتانی خوێنا ئەتوانەوە!

بەڵام ئێمە بەشی خۆمان بینیومانە

حەساری خامۆشی ڕەندان،

چۆن لە ناخا

بەستەی ژیان ئەخواتەوە

بە ژانەوە کە لەناو بۆتەی دەروونا

ئاسنی لەش داغ داغ ئەکا

تەلیسمی پیاوانی جادوو

بێ تەئسیر بوو

نە کەسێکمان کۆڵی لێ دا

نەکەسێکمان بە لاڕێگەی دوژمنا چوو

ئەم بەیانەش کە بەڕویی ماڵەکانتانا پێ ئەکەنێ

ئەم شەرابەش کە لەناو پێکەکانتانا قوڵپ ئەدا

شایەتمانن ئەی هاوڕێیان

گەواهیی نەبەزینمانن

شایەتی ورە و تینمانن

کە لە نەبەردەکانمانا گەرمتر ئەبوو!

***


تەلیسم

            تەلیسم بۆ د. مارف عومەر گوڵ

چی گەواڵەی ئاسمان هەیە

هەرچی “هەوری نەبان”1 هەیە

کۆبنەوە و هەموو بەسەر خاکا داکەن

قاسپەی شیعرت دڵی دامێن بێنێتە جۆش

گوێی شاخ کەڕ کا

فرمێسکی خەم کوێرەکانی بتەقێنێ

ئاهی ساردت وەکوو گەڵا بۆ روومەتی خاک سێبەر کا

زەحمەتە دی

جارێکی تر نێرگسەجاڕ مژدەی بەهار بە خاک بدا

گوڵاڵەی سوور هەواری عەشق بخەمڵێنێ

دەستی شنە گوڵە گەنم بلاوێنێ

پیرە بەڕوو بژێتەوە و گەڵا دەرکا

جادوویەکە لە خۆمان کرد

خۆمان دایە دەستی زریان

خاکمان تۆران

عەشقی رەنجبەرمان سەربڕی

ئاومان خنکان

!چیمان نەکرد

!پاکیمان کوشت، ناپاکیمان ناونا ویژدان

!ئەم تەلیسمی زوڵمە سا کەی بکرێتەوە

!ئەم “گریانی خوێنە “2 سا کەی ببڕێتەوە

داستانێکە سەرگەردانی ڕشتەیەتی

!جادووگەر ئامان، هیممەتێ

  ١١/٧/٢٠٢٠

 1،2: هەوێنی ئەم ڕامانە شیعرییە هۆنراوەی (هەوری نەبان) ی د. مارف عومەر گوڵە کە ساڵی ٢٠٢٠ بۆی ناردم و ئەو دوو چەمکەش لە هۆنراوەکەی ئەو وەرگیراون. یادی بەخێر. ***


نەفرین

بۆ هاوڕێم ئەبوبەکر قەرەداغی

دەستی نازە یا قامچیی ر‌ق

خەزان لاسکی وشک هەڵاتووی

            گوڵانی تا دوێنی ڕەنگین،

ئەمرۆ بێتین،

ئەلاوێنێ!

گوڵێکی وشک

تۆوی لەسەر باڵی خەزان

کەوتە ئاسمان.

دەشتاو دەشت و چیا چیا

سوورایەوە

تا چاوی نێشت.

کاتێ تینی خۆری بەهار،

خوێنی جمان

پێڵووی لاوازی هەڵهێنا

دی چواردەوری بەردەڵانە

ژێری تاوێر

هەرچەند زەمین دەداتە بەر

تاسەی ڕەگی پاراو نابێ،

هەرچەند باڵای دەباتە سەر

هەتاو تێر تێر

پرچی گەڵای شانە ناکا.

ئەی گوڵەکەی لەخەزان زاو

چارەنووسە یا نەفرینی خودایانە

وا شەوی تۆ تاریکترە؟

زەمینت رەق

زریانت سەخت،

مارو موری دەوروبەرت برسیترە؟

تۆ یەک گوڵ نیت،

تۆ یەک درەختی ئارەزووی

ناو گیاکەڵەی چارەنووسی

ریشەت لەناو دڵی بەردا داکوتاوە

زریان چۆکت پێ دانادا

بەفر پەنجەت ناتەزێنێ.

کام داربەڕوو

تینی رەگی لە رەگی تۆ بەهێزترە؟

کام سپیدار

باڵای لە باڵای ئارەزووی تۆ هەڵئەسوێ؟

کام گوڵاڵە وەک تۆ عاشق؟

کام نێرگسە وەک تۆ بۆنخۆش؟

کام وەنەوشە وەک تۆ پاک و بێ ئازارە؟

تۆ یەک درەختی ئارەزووی

ناو گیاکەڵەی چارەنووسی

دەمێ برسی

دەمێ تینووی

لق و پۆپت دادەپاچن

ئاگر لەباڵات بەر دەدەن

هەناوت رەش دادەگەڕێ

لەناو زاخاوی بریندا گینگڵ دەدەی

بەڵام هەرگیز چۆک دانادەی،

قەت ناکەوی

قەت نانەوی!

***

هاوینی 1994


بۆ جەمیل

بۆ جەمیل

جەمیل ئەی نەونەمامی پڕ شکۆفەی مێرغوزاری دڵ

جەمیل ئەی رەونەقی چەمەن، شاگوڵی لالەزاری دڵ

ئەی بە بۆنت موعەتتەر گوڵ، ئەی بە باست موفتەخەر جان

ئەی بە رەنگت موزەییەن هەر بیابانی بەیاری دڵ

بە شەمعی رووت مونەووەر هەر مەجلیس و مەحفەل و دیوان

بە شەمسی باوەرت مەعدووم شکوکی شەوی تاری دڵ

فەساحەت شەرمەزارە لە تەعابیری زمانی تۆ

کەلامت پەندی دانایە، نەوات نەغمەی هەزاری دڵ

دەستی خیلقەت چون دەستی تۆ مەحاڵە دی موسەووەر کا

کە نەخش و خەتت و خاڵی تۆ شەهیری شەهریاری دڵ

لە ئەو مەغزی بچووک هەڵدێ هەزاران فیکری بیکر و فەن

عولەما مات موشتاقن لە عیجزی شاهکاری دڵ

جەماڵت ئایەتی کەماڵ کەماڵت موجمەلە ئەمما

بە بێ ناصح فەنایی بێ سەلاحی کەسب و کاری دڵ

1991

***

بۆ سەلاح

تەعریفی جەمیڵ سەد ئەوەندە جوان

ژیری و هونەر و ئەدەب و ئیمان

هێشتا یەک قەترەن لە دەریای ئەوساف

بۆ سەلاحی دڵ، بۆ سەلاحی گیان

***


سروودی گۆڕان

 بۆ هاوڕێیانی ئەوسام

شەوبوو ئەوسا

جەنگەڵ تاریک،

زریان چاوی هەڵدەکۆڵی،

ئێمە گەش بووین

ئێمە دڵمان چراخان بوو

لەلابەلای شەوەزەنگدا،

پەلکەزێڕینەی هیوامان بەدی دەکرد

باخچەی دڵمان هەمیشە سەوز،

گوڵباران بوو

خەزان وەرزی پێشینیان،

ژاکان داستانی پیران بوو

بێزاری بێز، گریان شەرم،

کەنەفتی ئابڕووتکان بوو

بەرچاومان ڕوون، رێگەمان تەخت،

ئایندەمان وەرزی دروێنەی زەحمەتی ئەمڕۆمان بوو

ئێمە ئەوسا یەک پوورەهەنگ،

یەک پۆلە سوێسک، نەوای دڵچەسپی یەک ئاهەنگ،

ئاسمانی شینی ساماڵ بووین

یەک بازووی پڕ،

یەک شاباڵ بووین

راستی ئێمە چی بووین ئەوسا!

یا مناڵ بووین، یا خەیاڵ بووین

بەڵام ئەفسووس!

وەک پۆلەسوێسکی سەرکانی

دوای شریخەی راوچیی کەمین،

بنچک بنچک،

 بن بەرد بن بەرد،

پەرشیان کردین،

ئەژنۆی ترس و دەستی قەدەر

خولیای ئاوات و سەودای سەر

ئێستاش جارجار لەدوورەوە،

یا لەبرسا

یا لەترسا

یا لە بێزاریی تەریک بوون،

یان بەیادی رەوتی سەر سەوزەگیای ئەوسا

جارجار بۆ یەکتر ئەخوێنین

بەڵام قاسپەی ساردو بێ گیان

تەزوو ناهێنێ بە لەشدا وەکوو جاران

ئێمە ئێستاکە گۆڕاوین

کوانووی ساردی دامرکاوین

ئێمە ئێستاکە خۆمانین،

 یەکتری نین

ئێستاکە من

نەئەو دڵەم

کە بەخەیاڵ دڵی خۆش کا،

نەئەو چاوەم

کە چاو ببڕێتە هەزاس سآڵ دوای کوێربوونی،

نەئەو دەستەم کە مشت بکا بەرەو ئاسمان!

من ئێستاکە تەنیا خۆمم

ئەم و ئەو نیم

منی ئەمڕۆم

هی دوێنێ نیم

چاک ئەزانم دوێنێ چی بووم ئەمڕۆ چی هەم

بەڵام سبەی؟

نازانم چیم!

14/12/1993

بۆهاورێی خۆشەویستم کاکە شێرکۆ: بەناوی هەموو ئەو برادەرانەوە کەجاران وەک یەک پۆلە سوێسک بەناو چیمەنی باخی گشتی و مامەیارەو سەرچناردا، قۆڵ لەناو ‌قۆڵ و دڵ لەپاڵ دڵ رۆژگاری درێژمان کورت دەکردەوە، ئەم سروودە دەخوێنم کە هیوادارم کەمێک لە مەشاعیری ئێوەشی دەربڕیبێ.  دڵسۆزت ناصح  14/12/1993


Leave a comment

سروودی رووخان

هه‌نگاوم نا

به‌ناو ته‌ما

به‌به‌رده‌ڵان و گوێ چه‌ما

چاوم كرده‌ چراو تیشكی

پربه‌ تووله‌رێی شه‌وه‌زه‌نگ باڵی كێشا

دڵم كرده‌ به‌له‌مێك و

به‌ناو ده‌ریای شێتا بێده‌نگ وه‌ك مار كشا

باكم نه‌بوو له‌تاریكی

له‌ دووریی رێ

له‌هه‌زاران كۆسپ و چقڵی تیژی به‌رپێ

ساله‌های ساڵ رێگه‌ی سه‌ختم كوتایه‌وه‌

ئای كه‌ هاواری تاساوو ده‌ردی سه‌ریم

له‌هه‌گبه‌ی ره‌شی یادمدا پێچایه‌وه‌

له‌پێناوی رۆژانێكدا:

مێژوو پێی ده‌ڵێ داهاتوو

رووخێنه‌ری كۆشكی كۆن وته‌رمی رزیوی رابوردوو

به‌خه‌یاڵی پێكه‌نینێك ناخی دڵم بله‌رزێنێ

ژانی ساڵه‌های كه‌نه‌فتی و دڵشكانی به‌رده‌وامم بره‌وێنێ

هه‌نگاوم نا

هه‌نگاوم نا بۆ داهاتوو

ساڵێك ة دوو ساڵ ، سه‌د ساڵ هه‌زار

تاقه‌تم چوو

ئیستێكم كرد

بۆ رابودوو

كه‌تاو ئه‌و كاته‌ جێی نیگای یه‌كسه‌ریم بوو

ئاورێكی رقم داوه‌

چی ببینیم

دڵ داخورپا و ده‌ستی یه‌ئس

كه‌وته‌ بینم

ئه‌و رابوردووی له‌به‌رچاوم

رۆژگارێكی لێك جیاوازبوو

فلیمێك بوو،،  یه‌ك ره‌نگ و روو

شوێن پێكانم هه‌موودیاربوون

هه‌زاران جار هه‌مان هێڵییان په‌ستابۆوه‌

هه‌مان رێچكه‌یان جاره‌ها

پێچابۆوه‌

هه‌نگاوه‌كان بازنه‌یی بوون

به‌ده‌وه‌ری خاڵی رووخاندا سووریان ده‌خوارد

ئه‌وه‌ی لای من داهاتوو بوو

ته‌نیا خاڵیكی سه‌ربازنه‌ی زه‌مه‌نم بوو

چه‌نده‌ها جار لوولم دابوو به‌ رابوردوو

ده‌ریای فرمێسك به‌له‌می دڵی له‌رزانم

هه‌وری ره‌شی بێچاره‌یی

رووناكی چاوی خنكانم

تینی ئه‌ژنۆم شكاو ده‌ستم

كرده‌ دارعاسای رووخانم

بریارم دا:

كات له‌لای من بێئاراسته‌و ریگا بازنه‌ی داخراوه‌

جووڵان گیژه‌نه‌و سه‌ركه‌وتن

بلقی ئاوی دامركاوه‌

پاڵم داوه

به‌خاڵێكی وه‌ستاوه‌وه‌

ده‌فته‌ری یادم ده‌رهێنا

په‌ره‌كانیم هه‌موودراند

پاكی یاده‌كانم سووتاند

كارتۆنیكی گه‌وره‌ی ره‌شم

له‌چه‌قی ریگا هه‌لواسی

رووم كرده‌ خۆم

به‌پیتی گه‌وره‌ لێم نووسی

دوێنێ و ئه‌مرۆ و هه‌زار سبه‌ی-

-رووخان روووخانی په‌ی ده‌رپه‌ی

ئه‌م هۆنراوه‌یه‌ سه‌ره‌تای سالی 1986 نووسراوه‌

****